Dogma Nedir Felsefe?
Giriş
Evet, evet, başlıkta “dogma” dedik ama yanlış anlamayın, kimseye “dogma” diye bağırmak niyetinde değilim! Felsefede “dogma” biraz daha derin, biraz daha karmaşık bir kavram. Ama gelin, hep birlikte bir kahve içelim, rahatlayalım, ve bir yandan dogmanın ne olduğunu anlamaya çalışalım. Belki bir yandan da İzmir’de yürürken “ne saçmalıyorum ben ya” diye içimizden geçirebiliriz, her şey olabilir!
Şimdi, dogma dediğimiz şey, hayatımızda her yerde karşımıza çıkar, ama farkında bile olmayız. Günlük yaşamın içerisinde dogmalar öyle bir gizli ajan gibi dolaşır ki, tam farkında olmadan kabul ederiz. Mesela, “İzmir’de yaşam, cennet gibi bir şey!” diyerek herkesin aynı fikirde olduğunu kabul ederiz. Oysa belki de sadece yazın soğuk dondurma yediğimiz için mutlu hissediyoruzdur, değil mi? Ama o an, bu düşünce bizim dogmamız haline gelir. “Dogma nedir felsefe?” sorusu da burada başlar; çünkü bazen kabul ettiğimiz her şey, aslında sadece alışkanlıklar, inançlar ya da toplumsal normlardan ibaret olabilir.
Dogma ve Felsefe: Kardeş Gibiler
Felsefeye gelirsek, dogma biraz elini taşın altına koyup, “Bunlar kesin doğru, bunları sorgulama” diyebileceğiniz bir şeydir. Felsefede, dogma genellikle bir inanç ya da düşüncenin sorgulamadan, derinlemesine incelenmeden doğru kabul edilmesidir. Yani, mesela “Yarın yağmur yağarsa, güneş açar” gibi basit ama kökleşmiş inançlar, dogma olma potansiyeline sahiptir. Düşünsenize, böyle bir şeyin bir filozof tarafından yazıldığını hayal edin: “Yarın yağmur yağarsa, tabiat da gülümseyecek” diye. Şahsen, buna gülerim, ama doğru mu? Ne bileyim, belki de doğru!
Felsefede Dogma ve Sorgulama
Bir felsefi dogma, bir görüş ya da inançtır, ancak bu görüşün temeli genellikle sorgulama, araştırma veya mantık yürütme değil, toplumsal bir kabuldür. Felsefede dogmalar genellikle doğru kabul edilen şeylere karşı durarak anlam kazanır. İşte burada devreye bizim gibi genç yetişkinler girer! Hani, “Ya, tamam, abi ne var bunda, bir dakika, her şey sorgulanabilir, değil mi?” gibi sorularla gireriz devreye. Kendi içinde sürekli soru işaretleri taşıyan bir zihin olarak, her dogmayı sorgulamaya çalışmak felsefi bir yaklaşımdır.
Böyle düşündüğünüzde, dogma sadece “kabul et” değil, aynı zamanda bir “sorgulama” sürecidir. Bizim gibi “her şeyi sorgula, her zaman bir cevap var” diyen insanlar içinse bu, hayatın kendisi haline gelir. Sonuçta, felsefi dogmalar üzerine kafa yormak aslında hayatın en keyifli yönlerinden biridir. Ama bazen sorgulamaya fazla daldığınızda, kaybolduğunuzu hissedersiniz, yani bu da başka bir mesele tabii!
Dogmanın Günlük Hayattaki İzdüşümleri: İzmirli Olmak
Şimdi biraz daha somutlaşalım, felsefi konuşmaların arasında kaybolmak kolay ama gerçek dünyaya dönelim. İzmirlisiniz, tamam mı? Evet, o şahane 25 yaşındaki çocuğuz, gezmeyi, espri yapmayı çok seven ama aslında her şey hakkında derin derin düşünmeye bayılan biri… Ve bir gün, bir arkadaşınızla kahve içiyorsunuz, o size diyor ki:
Arkadaşım: “Bence hayatta her şey dogmatik. Hani, mesela İstanbul’a gittiğinde hep bir “İzmir’in güzelliğini” söyler durursun, değil mi?”
Ben: “Evet, ama bu sadece gerçek… Yani İzmir gerçekten en güzel şehir! Yalnızca farkındalık eksikliği değil mi?”
Arkadaşım: “Ama bu bir dogma, sen farkında değilsin.”
Yani, bakın, bu noktada aslında dogma nedir felsefe sorusuna bir cevap bulmak çok kolay! İzmir güzelliğini kabul etmek, aslında çok basit bir dogmatik inançtır. Her şeyin daha güzel olduğu bir yer olduğunu kabul etmek, bir bakıma o şehirdeki güzellikleri objektif olarak sorgulamadan kabullenmek demektir. Felsefeye girmeden önce, bazen farkında olmadan dogma hayatımızın parçası haline gelir.
Bununla ilgili komik bir anekdotum var. Bir gün, sabahın köründe kalkıp, deniz kenarında yürüyüş yaparken, kafamda bir soru belirdi: “Acaba dogma nedir felsefe? Bu kadar körü körüne bir düşünceyi gerçekten sorgulamıyor muyuz?” Kendimi hiç bu kadar derin düşünürken bulmamıştım. Ama ne oldu? O esnada bir grup köpek geldi, koşarak oyun oynamaya başladılar. O an, köpeklerin dogmalarını düşünmedim, ama şunu fark ettim: Her şey, içinde bulunduğumuz zaman diliminde doğru ve güzeldi. “İzmir, cennet gibi işte!” dedim, o kadar. 😄
Dogmayı Sorgularken: Sorgulama Çılgınlığı
Peki, dogma nedir felsefe konusunda daha fazla derinleşelim mi? Evet, derinleşebiliriz! Felsefede dogmayı sorgulamak, aslında bir şeyin neden kabul edildiğini anlamaya çalışmakla ilgilidir. Yani, dogma dediğimiz şey aslında bir yargıyı sorgulamadan kabul etmektir. Bu, özellikle felsefe öğrencileri için tam bir baş belası olabilir. Bir sürü soruyla kafa karıştırıcı bir hal alır. Ama biz, her şeyi sorgulayan modern bireyler olarak, dogmaları sorgulamalıyız. Yani ben, bir köşe yazarı olsaydım (ki çok isterdim!), her hafta “Dogma nedir felsefe?” başlıklı yazılar yazardım. Çünkü hayat, dogmalara takılmak yerine, onları sorgulamakla anlamlıdır!
Bir diğer taraftan, bazen dogmalar ne kadar yerleşmişse, insan bunları sorgulamakta isteksiz olabilir. Ama bu, genellikle düşüncelerini değiştirmeye cesaret etmeyenlerin durumudur. Örneğin, sabahları “Kahve içmeden güne başlayamam” diyen biri, bir gün kahvesiz kalktığında, “Ya, ben neden kahve içiyorum?” sorusunu sormaz. O kadar alışmıştır ki, o bir dogmadır. Bu durumu, kahveye karşı felsefi bir yaklaşım olarak kabul edebiliriz, öyle değil mi?
Sonuç: Dogma, Felsefe ve Yaşam Arasındaki Bağlantı
Özetle, dogma felsefede yalnızca kabul edilen, sorgulamadan doğru kabul edilen inançlardan ibaret değildir. Aynı zamanda bir düşünme biçimidir. Bu düşünme biçimi bazen bizi konforlu alanda tutar, bazen de bir soru sorarak bizi daha derin düşünmeye iter. Ne demek istediğimi anlatabiliyorum, değil mi? Yani, dogma nedir felsefe sorusunun cevabı, hayatın içinde her an karşımıza çıkan bir şeydir. Hayatımızın her anında dogmalara karşı bilinçli olmamız, gerçekten daha farklı düşünmemize yardımcı olabilir.
Dogmaların ne kadar eğlenceli olduğunu, onlara nasıl gülümsediğimizi ve bazen gerçekten derinlemesine düşündüğümüzde, hepimize bir şeyler kattığını unutmamalıyız. Evet, bazen sorgulamak yeterli değildir, bazen sadece “İzmir her zaman en güzel şehir” diyerek mutlu olmalıyız. Ama bir de bilmeliyiz ki, her dogma sorgulanmaya ve üzerine düşünülmeye değerdir.
Ve işte böylece, bir felsefi mesele üzerinde çokça kahkaha atarak düşündüğümüz bir yazı sona erdi!